Ostrze kościane z Rusinowa. Czy „Archeowieści” są w błędzie?

Na Archeowieściach ukazał się (4-II-2011), artykuł o „zdobionym porożu z Rusinowa”. W rozmowie Archeowieści z archeologiem Krzysztofem Kowalskim, kustoszem z Muzeum Narodowego w Szczecinie – czytamy:

„Trudno jednak powiedzieć, czym było znalezisko z Rusinowa dla paleolitycznych łowców. – Mogła to być laska magiczna, berło wodzowskie, albo inny tego typu przedmiot – mówi Krzysztof Kowalski. Z pewnością nie było to zwykłe narzędzie. Badacze nie znaleźli bowiem na porożu żadnych śladów wskazujących na jego używanie, np. jako motyki”.

Wśród komentarzy na Archeowieściach, także nie znajdujemy jakichkolwiek sensowniejszych wyjaśnień poza „szerokimi interpretacjami znaleziska”: – od berła wodzowskiego do… motyki. A jak już ktoś napisze coś od siebie, to go wykasują… No, ale na szczęście jest konkurencja w archeologii dla „poglądów jedynie słusznych.”

Naszym zdaniem, zdobione poroże z Rusinowa (o długości 40 cm i wadze 0,9 kg) nie jest ani „laską magiczną”, ani „berłem wodzowskim”, ani oczywiście „motyką”. Najprawdopodobniej jest to jeden z licznych, „dziwacznych” sztyletów kościanych kromaniończyka, które były wytwarzane od ok. 45 000 do 13 000 lat temu, czyli do końca górnego paleolitu.

Poniższe przykłady mogą wskazywać właśnie na taką interpretację.

Zdobione poroże z Rusinowa – jedno z najcenniejszych prehistorycznych dzieł sztuki odkrytych w Polsce. Datowanie wykonane przez Poznańskie Laboratorium Radiowęglowe wykazało, że zabytek ma około 12,9-12,7 tys. lat. Ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie. Fot. Grzegorz Solecki

Wyjątkowo absurdalne i karkołomne próby archeologów usiłujących zrozumieć charakter kromaniońskich sztyletów kościanych – branych za groty oszczepów. „Marsjańskich”? Central States Archaeological Journal, October 2004

Dla wątpliwej teorii przypisującej rozum, mowę i samo-świadomość kromaniończykom, poszukujemy dowodów – a jak ich nie znadujemy – to tworzymy karkołomne próby uczynienia kościanego sztyletu, trzymanego w dłoni przez zwierzę – ostrzem oszczepu, jakiego nie znał ani kromaniończyk, ani człowiek. Kromaniońskie wyroby nie mają charakteru intencjonalnego, lecz instynktowny. Kiedy założymy, że kromaniończycy rzeźbili sztylety kościane instynktownie, rzecz stanie się bardziej zrozumiała.

„Dziwaczne” ostrza kościane pojawiają się w kulturze oryniackiej, ok. 38 tys. lat temu, i aż do holocenu mają często „dziwaczne” kształty.

Jednym z bardziej spektalularnych przykładów „dziwacznego” ostrza kościanego jest ostrze, które zostało odkryte w 1985 r. przez profesora Pawła Valde-Nowaka z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Profesor uważa znalezisko z Groty Obłazowej, za najstarszy bumerang na świecie, co wydaje się bardzo wątpliwe. Ostrze zostało wykonane ok. 32 tys. lat temu z ciosu mamuta.  Waga: 800 g. Rozpiętość ostrza wynosi ok. 71cm.

© 2009 Urząd Miasta Nowy Targ. Jaskinia Mamutowa, Polska. „Dziwaczne” ostrza kościane sprzed 35–30 tys. lat, wykonane z ciosu mamuta. Znajdują się w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Muzeum zamieszcza niewłaściwy podpis pod fotografią: „Groty oszczepów wykonane z ciosu mamuta z Jaskini Mamutowej”.  Fot. R. Łapanowski. © 1999-2009. Muzeum Archeologiczne w Krakowie

Kromaniońskie sztylety kościane. Jaskinia Maszycka, Polska. Piękne sztylety kościane z poroży renifera, wykonane przez kromaniończyka. Kultura magdaleńska, ok. 15 tys. lat temu. Znajdują się w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Fot. R. Łapanowski © 1999–2009

W jaskini Maszyckiej, w Dolinie Prądnika koło Krakowa znaleziono szczątki kostne 16–20 kromaniończyków oraz ich wyroby kościane i krzemienne datowane na 15 500–14 500 lat, należące do kultury magdaleńskiej. Wśród znalezisk są zdobione ostrza kościane wyrzeźbione z poroży renifera. Kształt tych ostrzy jest niemal doskonały w swej funkcji. Pośród tych ostrzy kościanych znaleziono także atawistyczne ostrza kościane – z rozdwojoną rękojeścią, na których również wyryte są rozmaite wzory. Ostrza te pochodzą tak samo sprzed 15 tys. lat, jak wszystkie inne znaleziska z tej jaskini. Otóż te dwa rodzaje ostrzy kościanych, „normalnych” i „dziwacznych”, wykonanych w tym samym czasie, w tym samym miejscu i przez tych samych osobników, także wskazują na instynktowne wykonastwo kromaniońskich narzędzi.

Kromaniońskie sztylety kościane.

Pierwsze ostrza kościane kromaniończyka – służące do zabijania zwierzyny łownej – miały dziwaczne kształty. Kultura oryniacka, 38 tys. lat temu. © Encyklopedia Kultur Pradziejowych, by Michel Brezillon, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1981

„Dziwaczne” ostrza kościane (i nie tylko), wskazują na to, że kromaniończyk nie był człowiekiem rozumnym. W eseju pt. Powstanie świadomości – kromaniończycy i ludzie autor przedstawia hipotezę, w której wysuwa przypuszczenie, że ostrza i harpuny kościane, rysunki naskalne i rozmaite figurki z kości pochodzące z górnego paleolitu (45–13 tys. lat temu) mogły być wykonywane przez kromaniończyka instynktownie, tzn. bez udziału świadomości. Wiele wskazuje na to, że kromaniończyk żył wyłącznie na poziomie instynktu, czyli nie był jeszcze człowiekiem rozumnym, myślącym i mówiącym. Dopiero po klimatycznym dramacie plejstocen/holocen (13 tys. lat temu), stał się zwierzęciem świadomym swojego istnienia, zwierzęciem myślącym i mówiącym – człowiekiem. Ostatnią kulturą kromaniończyka byłby schyłek górnego paleolitu, który stanowi kultura magdaleńska, natomiast pierwszą kulturą człowieka byłby mezolit będący jednocześnie początkiem holocenu. Oczywiście hipoteza mówiąca, że kromaniończyk żył wyłącznie na poziomie instynktu – jest niezmiernie kontrowersyjna, jednakże wiele przemawia za taką właśnie interpretacją.

Tego typu sztylety kościane, kromaniończyk zaczął wytwarzać od ok. 38 tys. lat temu w Europie, w kulturze szatelperońskiej. Podobne sztylety kościane znajdujemy na terenie Ameryki Północnej. Wszystkie one należą do kultur pre-Clovis i datowane są na okres 17–13 tys. lat temu. Wszystkie przemysły kromaniońskie, jak sztylety i harpuny kościane, antropomorficzne i inne rzeźby w kości, malowidła naskalne i przemysły kamienne znikają na całym świecie nagle, bezpowrotnie i w jednym czasie, tj. 13 000 lat temu. Institute of Archaeology at the University of Oslo, Norway.

Kromaniończycy pojawili się ok. 45 tys. lat temu, prawdopodobnie w miejscowości Kostionki, ok. 400 km na płd. od Moskwy.

Reklamy

Informacje o Jerzy Kijewski

Anthropology, Archaeology, New York Born: May 16 1950 in Poland jerzy.kijewski@gmail.com
Ten wpis został opublikowany w kategorii Archeologia, Kontrowersje, Prehistoria i oznaczony tagami . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s